fbpx

Zdezorganizowany styl przywiązania – jak zmienić na styl bezpieczny

Czy z jednej strony obawiasz się porzucenia i starasz się za wszelką cenę dać z siebie jak najwięcej w relacji nie dbając o swoje potrzeby a z drugiej boisz się emocjonalnej bliskości i wolisz podchodzić do relacji bardziej racjonalnie? 

 

A może po pewnym czasie buduje się w Tobie rozgoryczenie, niechęć i gniew i wybuchasz uciekając z relacji? Aby po chwili, kiedy emocje opadną, zaczynasz tęsknić, starasz się naprawić co zostało zniszczone czując poczucie winy i może nawet wstyd?

Twoje zachowanie może być odbierane jako chaotyczne i niejasne dla Ciebie jak i dla Twojej partnerki lub partnera. Także i dla Ciebie. Możesz się nawet podejrzewać, że jest coś z Tobą nie tak?

Takie rozterki najczęściej towarzyszą osobom mającym zdezorganizowany styl przywiązania.

Chcę Cię uspokoić, to co się z Tobą dzieje, nie jest Twoją winą.

Jest to wspomnienie bardzo trudnych chwil, które teraz echem odbijają się i krążą jako nieświadome wspomnienia destabilizując Twoje życie. Ale możesz odzyskać kontrolę i poczucie bezpieczeństwa. Bliskość nie musi Ciebie przerażać, a trudne momenty mogą zostać w historii jako smutne doświadczenia bez wpływu na Twoje obecne życie. To co się dzieje w Twoich relacjach jest łatwe do wytłumaczenia z pomocą Teorii przywiązania. Pozostaje jeszcze przepracować stare wspomnienia aby pozostawić je w przeszłości.

Czym jest styl przywiązania?

Style przywiązania według Johna Bowlby – twórcy teorii przywiązania (attachment theory) wykształcają się w pierwszych latach życia dziecka i mają ogromny wpływ na sposób w jaki każda osoba buduje więzi z innymi osobami oraz w jaki sposób radzi sobie w konfliktach w relacjach.

W podstawowej teorii przywiązania wyróżnia się 4 style przywiązania bezpieczny, lękowy, unikający, zdezorganizowany.

Więcej o samej teorii znajdziesz pod tym linkiem.

A poniżej zamieszczam bardziej szczegółowy opis dotyczący zdezorganizowanego stylu przywiązania.

Jak wykształca się zdezorganizowany styl przywiązania?

Chaos w domu dziecka

W przypadku stylu zdezorganizowanego, jest kilka teorii dotyczących przyczyn powstawania tego stylu. Według oryginalnej teorii przywiązania styl zdezorganizowany powstaje w wyniku trudnych przeżyć w dzieciństwie. Może to być chaotyczne zachowanie głównego opiekuna dziecka i z tego względu dziecko z jednej strony przejawia styl lękowy – pragnący bliskości ze swoim opiekunem (co jest naturalne dla każdego), a z drugiej obawia się bliskości, gdyż z jakiegoś powodu zachowanie opiekuna może być dla dziecka zbyt niebezpiecznie i obawia się ono do niego zbliżyć. 

Według tej teorii jest to objaw słabego przystosowania się dziecka do warunków panujących w domu.

W innej teorii zakłada się, że jest to najlepsza możliwa strategia jaką dziecko mogło przyjąć, ze względu na warunki panujące w domu. Warunkami tutaj może być to, że dziecko wychowywało się w sierocińcu, gdzie brakowało opiekunów, często byli oni przytłoczeni ilością pracy i nie starczało czasu i możliwości indywidualnego podejścia do każdego dziecka. Mogło się zdarzyć, że opiekun był emocjonalnie niedostępny, niedojrzały, chaotyczny. Ze względu na panujące trudne do przewidzenia odpowiedzi opiekuna dziecka – dziecko nie wykształciło odpowiednich reakcji w kontaktach z ludźmi. W tej teorii styl zdezorganizowany nazywa się niezintegrowanym lękowo-unikowym.

Odmienne style przywiązania rodziców

Kolejną przyczyną, z powodu której może wykształcić się styl zdezorganizowany może być dwójka rodziców przejawiających odmienne style przywiązania. Czyli kiedy jeden z rodziców wymaga innego zachowania niż drugi np. jeden rodzic posiada styl unikający a drugi lękowy dziecko może się dostosować wytwarzając odpowiednie zachowania do każdego z rodziców. Takie przystosowanie może w efekcie dawać niezintegrowany styl przywiązania.

Niezintegrowanie polega na stosowaniu „reakcji” na sytuację nie zawsze adekwatnej do danej sytuacji. Czyli bardziej przypomina przypadkowość reakcji – czasami jedna sytuacja wywoła reakcję lęku przed opuszczeniem, osaczające zachowania ze strony osoby o stylu zdezorganizowanym, zgodzenie się na jakieś prośby wbrew swoim własnym potrzebom. A innym razem podobna sytuacja może wywołać reakcję unikającą, odcięcie od relacji, zdystansowanie, „włączenie racjonalnego umysłu” spowodowany lękiem przed byciem zalanym emocjami drugiej osoby, lękiem przed wykorzystaniem, lękiem przed zranieniem. Wejście w „racjonalny” umysł, unikanie kontaktu w relacji poprzez zatopienie w pracy lub nagłą potrzebę „wyjścia z relacji” (nagłe zerwanie).

Zły dotyk, uzależnienia, chaos

Jeszcze inną przyczyną przy której może wytworzyć się zdezorganizowany styl przywiązania może być nadużywanie zaufania dziecka przez opiekuna, np. fizyczne, seksualne przekraczanie granic, występujące, u opiekuna, problemy z alkoholem lub innymi substancjami, a także niektóre choroby psychiczne, które mogą wprowadzać chaos i niepewność w otoczeniu dziecka. 

Przejawem chaotyczności mogą być, nieprzewidywalne reguły działające w danym środowisku, które nie pozwoliły dziecku nauczyć się stałych i sprawdzonych metod reagowania na bodźce powstające w domu. Czasami rodzic albo nawet rodzice mogli np. pod wpływem alkoholu być mili i traktować przewiny dziecka jako coś na co można było przymknąć oko. Za innym razem mogli za to samo wymierzać nieadekwatnie wysokie kary nawet cielesne, zamknięcie, izolację, głodzenie. I to samo mogło się dziać kiedy dziecko zachowywało się „grzecznie” – czasami „bez powodu” mogło zostać ukarane ponieważ rodzic miał zły nastrój, czy miał kaca. 

W połączeniu powoduje to wykształcenie się nieuporządkowanego sposobu reagowania, czyli czasami będziesz reagować w jeden sposób a za chwilę w inny na to samo zdarzenie. Raz będzie to chłodne wycofanie a wręcz nawet obojętność, a za drugim razem będzie to gwałtowny wybuch pełen emocji. Uzależnione to będzie, czy w danym momencie bardziej aktywne były emocje czy rozum, który racjonalizuje i odcina od emocji.

Główne cechy zdezorganizowanego stylu przywiązania.

Poniżej przedstawię najważniejsze trudności z jakim mierzy się styl zdezorganizowany w relacjach.

  • Wewnętrzna ciągła walka pomiędzy chęcią bycia w relacji a obawą przed utratą własnej niezależności bądź zalaniem emocjami drugiej osoby.
  • Wahania pomiędzy lękiem o relację a uciekaniem przed bliskością – bardzo silne ekstrema w zachowaniu powodujące zmieszanie i niezrozumienie zarówno u osoby ze stylem zdezorganizowanym jak i u partnera/partnerki.
  • Trudności z dbaniem o własne granice i potrzeby
  • Bardzo silny wewnętrzny krytyk, wybuchowy wewnętrzny dialog, często przypomina sposób w jaki odzywano się do Ciebie w czasach dziecięcych
  • Podnoszenie obniżonego samopoczucia poprzez poszukiwanie adrenaliny (niebezpieczne sporty, wyjazdy na długie wycieczki w celu wyciszenia).
  • Umiejętność i chęć obdarzenia kogoś głębokimi uczuciami, jednocześnie “uciekanie” z relacji w inne zajęcia (np. w pracę).
  • Poczucie niskiej wartości, wahania nastroju powodujące odczucie niezasługiwania na zdrową relację.
  • Lęk przed otworzeniem się przed kimś, zanim ta druga osoba się nie otworzy pierwsza – potrzeba poczucia bezpieczeństwa zanim się otworzę.
  • Brak zintegrowania emocji i racjonalności – odwrotnie niż u osoby z bezpiecznym stylem przywiązania.
  • Postrzeganie relacji jako ciągłej walki o silniejszą pozycję w celu odczucia bezpieczeństwa.
  • Chaotyczne podejmowanie decyzji ze względu na niestabilność emocji.

Styl zdezorganizowany posiada także pewne zasoby, które wyniósł właśnie dzięki wychowywaniu się w trudnych warunkach. 

  • Chęć pracy nad sobą – ze względu na dosyć niską samoocenę towarzyszącą stylowi zdezorganizowanemu, osoby o tym stylu wykazują chęć pracy wewnętrznej nad sobą – w celu naprawienia siebie.
  • Łatwość „czytania” ludzi – ze względu na niejasną sytuację w domu – mogła wykształcić się umiejętność czytania nastrojów ludzi na podstawie bardzo drobnych i subtelnych znaków.
  • Umiejętność „czytania” jednocześnie może objawiać się jako zbytnia nadinterpretacja i warto sprawdzać czy “czytana” osoba rzeczywiście odczuwa dany nastrój (praca nad komunikacją w relacji, sprawdzanie, czy nie mam jakichś nieuświadomionych założeń podczas danej reakcji).
  • Umiejętność i specjalizacja w ocenie ryzyka, jednakże bliskość i intymność kojarzą się z ogromnym ryzykiem dla osoby ze stylem zdezorganizowanym.
  • Potrafisz bardzo mocno i intensywnie odczuwać emocje (przypominając styl lękowy), jednocześnie kiedy emocje zaczynają być zbyt intensywne, może włączyć się system obronny – dezaktywujący przypominający zachowania stylu unikającego

Jak funkcjonuje styl zdezorganizowany w życiu?

Styl zdezorganizowany może być porównany z wahadłem wahającym się pomiędzy stylem lękowym a unikającym. 

Kiedy nastąpiła aktywacja części lękowej, wtedy jesteś pod wpływem emocji, część racjonalna działań jest mniej istotna a większość decyzji jest podejmowana pod wpływem impulsu. Może to prowadzić do wielu decyzji podjętych w nieprzemyślany sposób, odbijających się negatywnie na Tobie. Co może prowadzić do podjęcia decyzji, że nie zrobię niczego bez dobrego przemyślenia za i przeciw.

Kiedy wahadło przechyli się na drugą stronę – stronę unikającą – może pojawić się całkowite niezrozumienie decyzji podejmowanych pod wpływem emocji (części lękowej), może pojawić się brak akceptacji tych decyzji – gdyż osoba po tej stronie wahnięcia nie ma kontaktu z fragmentem siebie, który był aktywny podczas podjęcia decyzji, czy wybuchowej reakcji. 

W efekcie może pojawiać się u Ciebie zmieszanie a nawet i nieufność do siebie, do stałości swoich postanowień i działań. Może to dodatkowo prowadzić do poczucia bezradności a w przypadku gwałtownych reakcji w relacji – poczucia niezasługiwania na głębsze relacje. 

Wahania spowodowane są niezrozumieniem kiedy i w jaki sposób stosować strategie 

Jak styl zdezorganizowany funkcjonuje w relacjach?

Z jednej strony odczuwasz potrzebę bliskości a z drugiej obawiasz się czy ktoś nie wykorzysta informacji o Tobie. Z jednej strony potrafisz wysłuchać drugą osobę, ale często masz wrażenie, że nie wiesz co możesz powiedzieć o sobie, aby ktoś poczuł Twoją bliskość. Otwarcie się z własnymi emocjami może rodzić w tobie ogromny opór a nawet strach. 

Początkowo pragniesz się zbliżyć i bardzo mocno odczuwasz emocje fascynacji w nowej relacji. Jednakże kiedy pojawiają się prośby o powiedzenie czegoś o sobie, wtedy mogą pojawić się zachowania unikające. To po to aby poczuć, że mam kontrolę nad swoją wolnością i niezależnością a czasami kiedy druga osoba zaczyna dzielić się coraz bardziej intymnymi szczegółami o sobie, zaczynasz odczuwać odpowiedzialność za czyjeś emocje i obawiasz się, że siebie utracisz. Zaczynasz uciekać w niezależność,  izolację dodatkowo będąc w świadomości, że te reakcje są oddalające i czując poczucie winy, odpowiedzialności.

Kiedy zdobędziesz trochę przestrzeni, możesz odczuć, że odzyskujesz siebie i kontrolę nad swoim życiem. Wtedy może pojawić się zastanowienie, czy relacja, w której jesteś nie jest zbyt osaczająca. Jest to część mechanizmu dezaktywacji, aby nie czuć powinności bycia w zagrażającej bliskości. Kiedy jednak zaczniesz zauważać, że osoba zaczyna się oddalać, zaczynasz odczuwać strach przed jej utratą i zaczyna pojawiać się chęć zwiększenia bliskości i tęsknota za bliskością.

Będąc po stronie „emocjonalnej”, nie mając pełnego kontaktu z racjonalną częścią podejmującą decyzje o odsunięciu, mogą się pojawiać obawy o relację, poczucie niewystarczającej bliskości, obawy o bycie opuszczonym, mogą się pojawić impulsywnie podejmowane decyzje, które można nazwać „słomianym zapłonem”.

Jak zmienić styl zdezorganizowany na bezpieczny?

Według Johna Bowlby, wytworzony w dzieciństwie styl przywiązania będzie nam towarzyszyć do końca życia.

Jest jednak możliwość zmiany stylu zdezorganizowanego za pomocą kilku działań w różnych aspektach, które mogą być przyczynkami do zdezorganizowanych reakcji.

  • Pracy z trudnymi doświadczeniami z dzieciństwa – aby je w końcu pożegnać
  • Nauki nowych umiejętności komunikacji – których nie było w Twoim domu na co dzień

“Tym, co niepokoi ludzkie umysły, nie są zdarzenia, ale ich osądy na ich temat.”

Jednym ważnym elementem jest praca albo indywidualnie (auto-terapia) albo w terapii indywidualnej. W przypadku stylu zdezorganizowanego, chaotyczność reakcji oraz wpadanie w odcięcie od emocji, może znacznie utrudniać proces i może Ci się wydawać, że nie ma dla Ciebie ratunku i, że styl zdezorganizowany jest wyrokiem do końca życia. Zapewniam Cię, że to nie musi być prawdą.

Zasługujesz na życie w relacji, która jest wspaniałą, ciepłą, pełną miłości, usłyszenia, szacunku, partnerstwa. 

Każda osoba zasługuje. Ty także.

I jest to możliwe do osiągnięcia za pomocą włożenia pewnej pracy w wewnętrzny rozwój i przepracowanie doświadczeń, które teraz odbijają się echem w Twoim życiu – pomimo, że już są historią. Nasze umysły mają tendencję do utykania w trudnych momentach życia. Możemy im pomóc i wyrwać się z trzymających nas wspomnień.

Jednym ze skutecznych sposobów pracy wewnętrznej jest użycie Systemu Wewnętrznej Rodziny (po ang. Internal Family System). Praca w modelu IFS daje dobre rezultaty, jest dosyć szybka. 

Inną metodą, równie skuteczną i dającą bardzo szybkie rezultaty jest praca z linią czasu. 

W obu powyższych przypadkach zalecam wstępnie pracę z pomocą terapeuty, albo osoby, która ma doświadczenie w pracy danymi modelami. Praca samemu „od zera” może wydłużyć znacząco czas potrzebny na poczucie zmiany i może prowadzić do zniechęcenia, zanim się odczuje wpływ zmiany.

Warto jest wstępnie rozpoznać przyczyny występowania reakcji „wyzwalających” pewne reakcje. Ich rozpoznanie oraz przepracowanie pozwala wyczyścić reakcję autonomicznego systemu obronnego, bez której dalsza praca będzie mało skuteczna.

Kolejnym krokiem, po oczyszczeniu trudnych czy nawet traumatycznych doświadczeń, będzie nauka nowych zdrowszych sposobów reagowania. Będzie to związane z konkretnymi nowymi umiejętnościami komunikacji, które pomogą zbliżyć się do bezpiecznego stylu przywiązania.

Nauka nowych umiejętności komunikacyjnych pomoże zmienić reakcje wytworzone w najmłodszych latach, na nowe bardziej przystosowane do dorosłego życia, gdzie nie potrzebne są już „dziecięce” sposoby rozwiązywania trudności.

Pracę indywidualną można dokonywać na wielu różnych poziomach. Jak to w wielu przypadkach zaobserwowałem, kolejne podejścia pozwalają dokonać zmiany na coraz głębszych poziomach.

Bardzo ważne jest własne zaangażowanie w proces, wtedy zmiany następują niezwykle szybko.

Zapraszam do wspólnej drogi!